3 | VERBINDING IN ZORG EN WELZIJN

Ester Hendriks

Bestuurder Mantelzorg NL

ZORGEN DOEN

WE SAMEN

We krijgen steeds vaker te horen dat onze leden, mantelzorgers dus, via een brief worden geïnformeerd dat door personeelskrapte niet meer alle zorgtaken kunnen worden uitgevoerd. Er wordt een beroep gedaan op de mantelzorger door te spreken over de ‘maatschappelijke verantwoordelijkheid’ van de mantelzorger om de zorg toch te blijven bieden. Eigenlijk volgt altijd daarna een lijst van activiteiten waar de zorgorganisatie mee stopt en waarvan dus wordt verwacht dat de mantelzorger die overneemt.

ZORGEN DOEN

WE SAMEN

We krijgen steeds vaker te horen dat onze leden, mantelzorgers dus, via een brief worden geïnformeerd dat door personeelskrapte niet meer alle zorgtaken kunnen worden uitgevoerd. Er wordt een beroep gedaan op de mantelzorger door te spreken over de ‘maatschappelijke verantwoordelijkheid’ van de mantelzorger om de zorg toch te blijven bieden. Eigenlijk volgt altijd daarna een lijst van activiteiten waar de zorgorganisatie mee stopt en waarvan dus wordt verwacht dat de mantelzorger die overneemt.

e activiteiten variëren van bedden verschonen tot wassen en strijken of ondersteuning bieden bij maaltijden. Daarbij zien we één gemeenschappelijke deler: de zorgorganisatie heeft dit eenzijdig besloten. Zonder dialoog of überhaupt een gesprek waarbij samen met mantelzorgers gekeken wordt hóe de zorg het beste in stand gehouden kan worden en welke rol de mantelzorger in kwestie daarin kan vervullen.

Opgelegde en ongevraagde zorgtaken voor mantelzorgers
Mantelzorgers hebben een speciale rol; zij geven zorg omdat zij een persoonlijke band hebben met degene voor wie zij zorgen. Zij doen dat op hun eigen manier, met een eigen zorgstandaard, zonder dat daar een vergoeding tegenover staat. Nog belangrijker, ze spelen een cruciale rol in het welbevinden van de zorgvrager. Soms gaat deze zorg zelfs ten koste van hun eigen gezondheid. Door de druk op korte termijn, en misschien ook wel door paniek – vaak ontstaan door onderbezetting van personeel – merken we dat binnen de zorgorganisaties een mentaliteit ontstaat waarin de mantelzorger wordt beschouwd als een handig en gratis instrument dat op elk gewenst moment kan worden ingezet door de zorginstelling. Dit komt tot uiting in de manier van denken, communiceren en handelen. Waarbij een beroep wordt gedaan op de ‘maatschappelijke verantwoordelijkheid’ van de mantelzorger om deze maximaal te benutten ten behoeve van de professionele zorg. Daardoor zien we dat er vaak geen ruimte meer wordt genomen om het gesprek te voeren over de echte zorgvraag, de mogelijkheden van de mantelzorger en hoe we samen de zorg het beste kunnen invullen.

“Zorgen voor een dierbaar iemand is niet instrumenteel maar juist relationeel”

“Zorgen voor een dierbaar iemand is niet instrumenteel maar juist relationeel”

Zorg is niet uitsluitend een taak van professionals
Op deze manier blijven we vasthouden aan de gedachte dat zorg uitsluitend een taak is van professionals. Dit is een gevaarlijk standpunt, aangezien 40% van de mantelzorgers zorg geeft zónder betrokkenheid van professionals. Hierdoor ontstaat een ogenschijnlijke kloof tussen mantelzorgers en professionals die alleen maar overbrugd kan worden door onderling afspraken te maken en deze vast te leggen. Dit is eigenlijk vreemd als je erover nadenkt: in de eerste plaats zijn we allemaal partner, ouder, kind, familie of vriend. Het verzorgen van een dierbare is geen instrumentele handeling, maar juist een relationele daad. Laten we dat als vertrekpunt nemen. Bedenk eens hoe wij straks benaderd willen worden wanneer het onze beurt is om bijvoorbeeld voor onze ouders te zorgen? In plaats van te vertrouwen op vastgestelde protocollen en afspraken kunnen we op deze manier tot een samenwerking komen die ons allemaal past. Dit is ook in het belang van iedereen; zowel voor zorgbestuurders en zorgverleners tot mantelzorgers en natuurlijk ook degenen die zorg ontvangen.

Dubbele belasting zorgmedewerker
Er is nog een ander punt. De vraag is of we ons realiseren dat het juist óók de zorgmedewerker zelf is die in toenemende mate wordt geconfronteerd met een dubbele belasting. Eén op de drie medewerkers in de zorg is immers ook mantelzorger en behoort dus tot de groep mensen die we vragen om meer uren vrij te maken voor hun naasten. Uren die voor deze beroepsgroep niet meer inzetbaar zijn op de zorg arbeidsmarkt waar de schaarste van zorgpersoneel juist groot is. Op dit moment lijken we problemen te verschuiven, maar niet op te lossen. De druk op de – in de zorg werkende – mantelzorger neemt op dit moment alleen maar toe. Met alle gevolgen van dien. Nu al is 18% van het ziekteverzuim onder zorgmedewerkers mantelzorg gerelateerd. Een kwart overweegt minder uren te gaan werken. Zo lijkt de sector zich steeds meer in zijn eigen staart te bijten. Want we gaan tenslotte naar een situatie waarin vrijwel iedereen voor een bepaalde tijd zijn werk zal (moeten) combineren met mantelzorg.

“Mantelzorgers en professionals delen de angst om er uiteindelijk alleen voor te staan”

Niet verschuiven maar oplossen
Daarom pleit ik ervoor om te stoppen met het rondpompen van taken en verantwoordelijkheden van formele naar informele zorg en vice versa. Dit geldt op alle niveaus, van ministeries tot de bestuurskamer en de individuele zorgmedewerkers. Als we hier niet mee ophouden, helpen we het broodnodige potentieel definitief om zeep. Ik doel hier zowel op het potentieel aan zorgprofessionals als op het potentieel aan mantelzorgers. Wanneer zorgverleners te veel ballen in de lucht moeten houden, ligt het risico op overbelasting op de loer. Dan komt er een patiënt bij en moet de zorgvrager in veel gevallen worden opgenomen in het verpleeghuis, wat de zorgkosten alleen maar verder doet stijgen.

Motivatie voor uitvoeren mantelzorgtaken
Samen zorgen is essentieel om te bewerkstelligen dat meer energie overblijft voor mantelzorgtaken. Door te starten met een dialoog ontstaat inzicht in elkaars situatie en mogelijkheden. Wanneer deze aansluiten bij wie je bent en wat je kan, zal de motivatie voor het uitvoeren van mantelzorgtaken groter zijn. Daarnaast is het ook van belang om aandacht te hebben voor het feit dat je je partner aan het verliezen bent of dat je als kind niet meer herkend wordt door je ouder. Als hier rekening mee wordt gehouden, kan de rol van mantelzorger ook langer volgehouden worden. Het zou goed zijn om dit in de praktijk te brengen bijvoorbeeld door als zorgorganisatie eens bij de voordeur te staan en aan iedereen vragen voor wie zij komen en hoe het is om naar deze plek te moeten komen. Op deze manier kan meer begrip en empathie ontstaan voor mantelzorgers en kunnen zorgorganisaties beter inspelen op hun behoeftes.

Ondersteunen, ontlasten en voorkomen van overbelasting
Aan alle samenwerktafels zou het gesprek over ondersteunen, ontlasten en het voorkómen van overbelasting moeten gaan. Het mes snijdt tenslotte aan twee kanten. Dat geldt niet alleen voor werkende mantelzorgers in de zorg, maar juist voor alle mantelzorgers in dit land. Want mantelzorgers en professionals delen de angst dat ze er uiteindelijk alleen voor komen te staan. Door samen te werken houden we elkaar vast, in plaats van dat we uit elkaar drijven.

VERBINDING IN ZORG EN WELZIJN

VERBINDING IN ZORG EN WELZIJN

VORIG ARTIKEL
DE KEUKEN IS DE KRAAMKAMER VAN DE GEMEENSCHAP

VOLGEND ARTIKEL
DE CONTINUÏTEIT VAN SOCIAAL WERK KAN HELPEN IN DE EVOLUTIE IN ZORG EN WELZIJN